Soạn Giả Hà Nam Quang:

Tôi Viết Và Chẳng Khi Nào Cho Phép Mình Dừng Lại

***************************************************

Hà Nam Quang tên thật là Hà Thị Mỹ Dung (SN 1954, tại An Giang). Từ nhỏ, bà đã đam mê cải lương nên quyết theo học chuyên ngành diễn viên sân khấu. Sau năm 1975, bà công tác tại Đài Truyền hình Giải phóng (nay là Đài Truyền hình TP. Hồ Chí Minh) và Đài Truyền hình Cần Thơ.

Năm 1978, sau khi dừng hoạt động trong vai trò phát thanh viên, Hà Nam Quang đã đến với việc sáng tác kịch bản. Kịch bản đầu tay của bà là “Ngọn cờ Long Hưng” được Đài Truyền hình TP. Hồ Chí Minh và Đoàn văn công TP. Hồ Chí Minh dàn dựng. Tiếp theo, hàng loạt vở cải lương do bà viết đều được dàn dựng. Tính đến nay, hàng trăm bài vọng cổ của bà được các đài phát thanh - truyền hình trong khu vực Nam bộ và cả nước phát sóng, công chúng gần xa yêu thích, thuộc nằm lòng.

---

Yêu nghề, đam mê sân khấu – Soạn giả Hà Nam Quang luôn mang đến cho những người làm việc chung với bà nhiều niềm tin thông qua cách mà bà làm việc, lăn xả và hy sinh cho nghề.

Gần 500 bài vọng cổ, trên 100 kịch bản cải lương cùng rất nhiều chặp cải lương khác nhau ở nhiều đề tài mà bà có được sâu gần 40 năm đi khắp mảnh đất phương Nam để yêu và viết. Thâm trầm, sâu sắc, mạnh mẽ nhưng đa cảm, mỗi tác phẩm bà viết ra điều mang nhiều giá trị yêu thương. Viết ra nhiều tác phẩm hay, mang hơi thở và giá trị của cuộc sống là cách mà bà thăng hoa cảm xúc và đền ơn nghề viết.

Trong làng soạn giả cải lương phía Nam nói chung, khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long nói riêng, Hà Nam Quang là một trong những cây bút nữ tiêu biểu, đã đóng góp nhiều cho sân khấu cả nước với nhiều tác phẩm có giá trị. Với lối viết chắc tay, ngôn ngữ giàu hình ảnh, mỗi bài ca hay kịch bản sân khấu của bà luôn làm cho nghệ sĩ thăng hoa khi thể hiện. Đặc biệt với kịch bản cải lương, bà được xem là 1 nữ tác giả giỏi nghề khi biết rất nhiều bài bản khó của cải lương và vận dụng đúng chỗ để tạo nên những chỗ “đắt giá” cho vở diễn. Theo nhận xét của nhiều đạo diễn thì họ hay chọn kịch bản của bà vì trong đó không những có những triết lý sâu sắc mà bà chắt chiu qua từng con chữ mà còn có sự mềm mại, trữ tình vốn có của một kịch bản cải lương.

Là một soạn giả, người phía sau ánh đền sân khấu nhưng bà khá đa tài, bà từng là phát thanh viên, tài tử sở hữu giọng ca nhiều người mơ ước. Năm 1978, bà chuyển hẳn sang nghiệp viết, kịch bản cải lương đầu tay khá thành công là “Ngọn cờ Long Hưng” được Đài Truyền hình TPHCM và Đoàn Văn công TPHCM dàn dựng. Sau đó hàng loạt kịch bản nối tiếp ra đời, khán giả cũng quen thuộc với nhiều bài vọng cổ được phát trên nhiều Đài phát thanh, truyền hình mang tên soạn giả Hà Nam Quang: "Đối với Hà Nam Quang, mỗi lần tôi đi đến 1 nơi nào đó là tôi đều cố gắng tìm ra 1 chất riêng của địa phương đó, để bài hát của mình khi mà ca lên, dù không nhắc đến địa danh đó nhưng người ta cũng cảm nhận được là đang nói về địa phương đó. Mỗi 1 vùng miền đều có 1 nét rất riêng. Ví dụ như đến An Giang sẽ có nét riêng đó là mắm, hay như đến Sóc Trăng lại có 1 nét riêng là đua ghe ngo, chính những nét riêng đó đã tạo nên cảm xúc cho Hà Nam Quang”.

Trong sáng tác, bà kĩ tính, dù là chi tiết nhỏ nhất cũng được tìm tòi nghiên cứu kĩ. Vì thế mà các đạo diễn khá an tâm khi chọn tác phẩm của bà để dàn dựng. Đạo diễn Lê Nguyên Đạt nhiều lần dàn dựng tác phẩm của Hà Nam Quang chia sẻ nhiều tình cảm tốt đẹp về đồng nghiệp: “Khi tiếp xúc với tác giả Hà Nam Quang thì phải nói là ở bà là sự mộc mạc chân tình, nhất là sự đam mê mà bà dành cho nghệ thuật cải lương là rất cao. Tất cả những hội thi, hội diễn, những gì liên quan đến cải lương, dù bà ở rất xa, nhưng tổ chức ở bất kỳ nơi nào bà cũng lặn lội đến xem để cổ vũ cho người trẻ cũng như góp nhặt thêm cảm húng sáng tác. Rồi hỗ trợ tác phẩm cho các đơn vị dự thi. Nói chung là bà luôn kết nối cải lương với người yêu cải lương, và tôi nghĩ sự đam mê đó, yêu nghề đó, các nghệ sĩ trẻ rất cần phải học hỏi”.

Dù đa dạng đề tài nhưng trong mỗi tác phẩm của bà người ta đều thấy hình ảnh của miền quê Nam bộ, với những con người, những câu chuyện thi vị với văn phong mượt mà. Đó cũng là chất xúc tác làm cho mỗi câu vọng cổ mà bà viết ra thêm mê hoặc người ca lẫn người thưởng thức. NSƯT Tuyết Nhân bày tỏ tình cảm quý mến về người soạn giả tài hoa này: “Tuyết Ngân có duyên đến với nhiều bài hát của tác giả Hà Nam Quang, trong bài hát của cô có những ca từ rất ngọt ngào, rất dễ thương nên khi mình ca mình rất dễ cảm nhận. Đã dễ cảm nhận thì việc chuyển tải đến người nghe tinh thần bài hát và tình cảm của tác giả gửi vào bài hát cũng dễ dàng hơn”.

Nghệ sĩ trẻ Minh Trường, diễn viên Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với một soạn giả đáng kính: “Trường cũng biết về cô qua nhiều bài ca cổ rất hay, riêng về mảng sân khấu thì Trường cũng vinh dự được làm cùng cô 2 vở. Tác phẩm của cô rất là gần gũi, cô viết về đề tài nông thôn, tình yêu… về mặc văn phong thì phải nói là rất mượt mà, rất hòa quyện để mỗi nghệ sĩ thể hiện hết tài năng của mình”.

Yêu nghề, hết lòng vì nghề, bà chưa thôi ngơi nghỉ trên chặng đường sáng tác, bà đi và viết, viết bằng tất cả vốn sống, bằng tất cả tình yêu và trải nghiệm của người đã bước qua cái ngưỡng tuổi 60, niềm trăn trở lớn nhất của bà là hiện đang thiếu những cây viết trẻ. Tương lai tiếp theo cho nghệ thuật cải lương sẽ là 1 bài toán khó khi sàn diễn thiếu kịch bản hay, thiếu những bài ca làm say lòng người mộ điệu. Soạn giả Hà Nam Quang tâm tư khi nghĩ về những người viết trẻ: "Tôi mong muốn và nói với những tác giả trẻ như thế này, khi mình làm được điều mình đam mê thì đó đã là điều hạnh phúc. Con đường này tôi đã đi qua, lao vào như con thiêu thân vì đam mê chứ nguồn lợi từ công việc này thì thấp lắm, khó sống được. Nhưng vì cái nghiệp vĩ đã vậy rồi thì mình cứ làm vì đam mê thôi”.

Có thể không phải là một tác giả quá xuất sắc, nhưng khán giả và những người trong giới sân khấu luôn yêu quý và nhớ đến cái tên Hà Nam Quang bởi sự say nghề một cách mộc mạc, bởi tình yêu không giới hạn mà bà dành cho nghiệp viết và còn bởi sự chân phương dung dị nhưng sâu sắc trong cách sống, cách đối đãi với đồng nghiệp, anh em. Mong bà có thật nhiều sức khỏe để cống hiến, để bay bổng trong nhiều tác phẩm mà bà đang ấp ủ, để tiếp tục có những vở tuồng thấm đẫm hương vị của tình yêu và cuộc sống.

( Nguồn sưu tầm )

Soạn giả Yên Lang

Người mộ điệu ai cũng nhớ và thuộc lòng những vở tuồng như: Máu nhuộm sân chùa, Đêm lạnh chùa hoang; Mùa thu trên Bạch Mã Sơn; Nắng thu vàng ngõ trúc; Tâm sự loài chim biển; Người phu khiêng kiệu cưới; Thằng điên vùng Bến Hạ; Khi rừng thu thay lá; Nhất kiếm bá Vương...

Bạc Liêu là xứ cơ cầu… nhưng là nơi đã sản sinh ra rất nhiều danh nhân, tài tử góp phần làm rạng danh quê hương, đất nước. Cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu với bản "Dạ cổ hoài lang" đã đưa nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ trở thành di sản phi vật thể của nhân loại. Danh cầm khiếm thị Văn Vĩ cũng từng sống nơi đây nổi danh "đệ nhất danh cầm" cổ nhạc mà đời sau không có ai sánh được.

Sau này còn có nhạc sỹ Vũ Đức Sao Biển coi Bạc Liêu là quê hương thứ hai đã sáng tác nhiều ca khúc mang âm hưởng dân ca nghe đến nao lòng… và Bạc Liêu còn là nơi sinh ra soạn giả Yên Lang, một bậc thầy về tuồng cải lương kiếm hiệp kỳ tình…

         

       

Tên thật của ông là Nguyễn Ngọc Thanh, sinh năm 1940 tại Giồng Me - Cầu  Kè, thuộc phường 2, TP Bạc Liêu ngày nay. Ông sinh ra và lớn lên ngay trong "xóm cải lương" thủy tổ của đất Nam Bộ, nơi có nhạc sĩ Hai Khị (Nhạc Khị), Ba Chuột, Bảy Cao và Cao Văn Lầu… Nhà của soạn giả Yên Lang chỉ cách nhà của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu ngày xưa độ chừng 500m đường chim bay.

Vào năm 1955, Yên Lang được gia đình cho phép khăn gói lên Sài Gòn để học nghề và lập nghiệp. Nhân duyên đến với ông từ khi quen biết với ký giả Phong Vân và nhà thơ Hoài Ngọc, luôn khuyến khích động viên ông dấn thân vào con đường sáng tác kịch bản cải lương.

Gắn một ý tưởng về cuộc đời, khát khao hạnh phúc, sự đổ vỡ, chia ly vì chiến tranh, tình yêu, bạo lực… gắn với nhãn mác của tích tuồng xưa theo dòng truyện kiếm hiệp ỷ mị, sướt mướt tình của thế hệ người dân Sài Gòn thập niên 1960, khá nghèo khổ, kinh tế khó khăn, bộ máy chính quyền nhiều biến cố, biến động làm xã hội hoang mang…

Yên Lang đã trút hết những tâm sự, trăn trở về cuộc đời, nhân tình thế thái qua ngòi bút trữ tình, sâu lắng nhưng rất mượt mà, êm ái, dễ đi sâu vào lòng người. Một tâm sự của Quận chúa Mông Cổ Hồ Bảo Xuyên (NS Lệ Thủy) với kiếm khách Tần Lĩnh Sơn (cố NS Minh Phụng) và Cao Nguyên Bình (NS Minh Cảnh)… luôn dâng trào những vần thơ ngọt ngào.

Những trích đoạn trong nhiều vở tuồng của ông sáng tác cho đến ngày hôm nay vẫn còn thấm thấu rất sâu trong lòng người mộ điệu thuộc nhiều thế hệ khác nhau. Một Trần Tự Tâm (NS Minh Cảnh) trong "Máu nhuộm sân chùa" giằng xé tâm can bởi chữ tình và hiếu. Đoạn gặp nhau trước giờ hôn lễ của Bạch Thiên Nga trở thành những trích đoạn bất hủ về tình yêu, ngang trái và đắng cay.

Ca từ của ông sáng tác bay bổng như những vần thơ mà không chút gượng ép hay xa vời gì, nó luôn rất gần gũi, dung dị trong lời nói thôn dã của người miền Nam. Ai từng nghe "gió thu buồn heo hắt, chở nỗi sầu" trên đường về Bạch Mã Sơn trong tâm sự thổn thức, nghẹn ngào của Bách kiếm Vương Hồ Vũ và tâm sự cháy lòng của tiểu thư Phùng Cẩm Loan bị sát hương phấn của Chu Mộng Thúy làm mù đôi mắt.

Những cặp phạm trù tình thù, yêu hận - hờn ghen và kết cục vô cùng bi thảm trong tiếng gió mưa thét gào, tuyết trắng rơi khô cả dòng lệ huyết. "Ở đây mùa thu có buồn lắm không/ mà sao gió heo may mưa sầu như giục giã/ Tiếng chuông chiều văng vẳng vọng canh phu/ Như tâm tư nức nở của người con gái nhỏ" (Mùa thu trên Bạch Mã Sơn). Cảnh biệt ly ấy, không thể tìm đâu thấy lần 2 trong cuộc đời người. Yên Lang đã mang cả những hoàn cảnh giả tưởng xây nên những tòa thành tráng lệ, ly biệt vĩnh cửu màu thời gian.

Sáng tác tuồng cải lương của Yên Lang được ông ví như một món nợ đời, rất dễ thương: "Tôi thấy cuộc đời mình mắc nợ tấm màn nhung sân khấu, nên mỗi lần đặt bút viết là được công chúng đón nhận. Ai từng thiếu nợ đều khổ, còn với tôi… cứ mong mình mắc nợ hoài để còn được… trả nợ".  Món nợ đầu đời phải kể đến trong sự nghiệp sáng tác của ông là "Nắng chiều lên cổ tháp" và "Bếp lửa chiều ly biệt" viết chung với đàn anh soạn giả Nguyễn Liêu, biểu diễn lần đầu tiên trên sân khấu Song Kiều.

Cô đào chánh Kiều Oanh thủ vai chánh cùng nhiều nghệ sỹ tên tuổi tham gia như: Thanh Sang, Tấn Tài, Phương Quang… Soạn giả trẻ Yên Lang từng nghẹt thở vì quá hồi hộp, mừng vui, xúc động với những vở tuồng đầu tiên của mình được công diễn. Và đây cũng là định mệnh của tình yêu dành cho cuộc đời của soạn giả trẻ Yên Lang.

Cô đào Kiều Oanh chính là ái nữ của bà bầu gánh hát Song Kiều, thật sự rung động trái tim với soạn giả Yên Lang - thật sự chứ không phải cảm xúc hóa thân thành nhân vật trong tuồng. Cô quyết định giã từ sân khấu để theo soạn giả trẻ Yên Lang kết thành phu phụ đến cuối đời. Trong ba người con của ông bà, có soạn giả Lam Tuyền (Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang) là một trong những người con trai nối nghiệp ông với nhiều sáng tác nổi tiếng.

Tiếp theo những thành công, ông sáng tác hai vở "Cuối mùa lá rụng" và "Đường về quê ngoại" trên sân khấu Bạch Vân đã thật sự khẳng định tên tuổi Yên Lang nổi bật trong làng soạn giả sân khấu cải lương lúc bấy giờ. Từ năm 1963, Yên Lang trở thành soạn giả nổi tiếng trong lòng người ái mộ cải lương, chiếm trọn vẹn cảm tình của khán thính giả miền Nam.

Lúc này, Yên Lang hợp tác với đoàn Kim Chung và Tiếng chuông vàng Bắc Việt do hai cô đào nổi tiếng đương thời làm đào chánh là Kim Chung và Bích Hợp. Vở "Manh áo quê nghèo" của Yên Lang lần đầu ra mắt ở đoàn Kim Chung, do Kim Chung đóng đào chánh, Hùng Cường kép chánh đã thu hút khán giả chưa từng có, đoàn phải diễn đi, diễn lại nhiều lần.

Ông là soạn giả danh tiếng, từng đưa nhiều tên tuổi nghệ sỹ lên đỉnh cao vinh quang nghệ thuật cải lương như: Minh Cảnh, Thanh Sang, Tấn Tài, Diệp Lang, Minh Vương, Minh Phụng, Lệ Thủy, Phượng Liên, Mỹ Châu, Thanh Kim Huệ, Hoài Thanh…

Soạn giả Yên Lang sáng tác trên 30 kịch bản cải lương với bài bản vọng cổ nhịp 32, nội dung nhiều nhất mang màu sắc kiếm hiệp kỳ tình và hàng trăm bản tân cổ giao duyên. Nhiều đoàn cải lương, gánh hát dàn dựng và thu băng đĩa diễn, bán đã mang về lợi nhuận lớn và danh tiếng vinh danh một thời. Ông tâm sự: "Mỗi nhân vật trong kịch bản của tôi đều có những tâm tư, tình cảm mà bản thân tôi gởi gắm vào. Yêu ghét, giận hờn, buồn vui, chung thủy đều là những cung bậc tình cảm mà sự trải nghiệm trong đời cho tôi trưởng thành hơn để viết, để chiêm nghiệm và nhìn lại chính mình".

Bản vọng cổ còn là nơi tìm về, nơi xích lại gần nhau hơn những tâm hồn Việt, những sự đồng điệu đó cũng chính là câu chuyện gần nhất về soạn giả Yên Lang. Sau nhiều năm định cư tại Hoa Kỳ, soạn giả Yên Lang trở về thăm quê hương Bạc Liêu và đã được chính quyền địa phương tiếp đón trọng thị, tình cảm tại Nhà hát Hùng Vương trong buổi giao lưu, gặp gỡ với người dân.

Trong buổi gặp đầy xúc động ở tuổi 74, soạn giả Yên Lang đã tâm sự: Ông là đứa con Bạc Liêu lạc loài đất mẹ từ lâu, từ xa xôi nửa vòng trái đất trở về đây. Khi xe chạy đến cầu Xa Bảo, ông đã cảm thấy hơi thở của đất mẹ. Đó là cái mùi mằn mặn của gió biển. Hơi thở của quê hương làm ông nhớ không nguôi về thời quá khứ. Ngày xưa gia đình ông rất nghèo, ngày tết phải chèo xuồng về quê ngoại ở Thông Lưu (Châu Hưng) để các cậu dì cho nếp, thịt, lá chuối về gói bánh tét.

Đây cũng là cảm hứng để ông sáng tác vở tuồng đầu tiên "Đường về quê ngoại". Quê hương bao giờ cũng rộng mở vòng tay đón những người con trở về. Bạc Liêu hôm nay là miền đất có di sản thế giới được UNESCO vinh danh, là thành phố trẻ năng động và phát triển nhanh, là quê hương của bài vọng cổ với bao giá trị thăng trầm của lịch sử. Trong những con người góp công xây nên những công trình văn hóa cho Bạc Liêu, soạn giả Yên Lang là một trong những con người  xứng đáng được vinh danh.

Soạn giả: Hoa Phượng

 

Khán giả vào thập niên 1970 ắt hẳn không ai không biết và quên được tuồng cải lương nỗi tiếng một thời: "Đường Gươm Nguyên Bá" với lời văn trau chuốc,bóng bẩy,những đoạn văn đối đáp thật sắc sảo,mang tính triết lý thâm sâu,vở thật sự đã thu hút sự yêu mến và đi sâu vào lòng người hâm mộ,càng khẳng định giá trị của soạn giả Hoa Phượng lúc bấy giờ.

---

 

Ngoài ra, khi vở được Hãng dĩa Việt Nam dàn dựng,thu thanh qua bàn tay của hai đạo diễn Loan Thảo và Hoàng Việt cùng dàn nghệ sĩ trẻ đang lên,bắt đầu khẳng định tên tuổi sau các danh ca trước đó như Minh Cảnh,Tấn Tài,Minh Phụng,...người mê vọng cổ từ đây bắt đầu chú ý đến họ nhiều hơn.

 

Ngoài Thanh Sang và Minh Vương đã khẳng định mình,còn lại đó là Thanh Tuấn,Chí Tâm,Thanh Kim Huệ và Viễn Sơn_một giọng ca lạ.

 

Nghệ sĩ Thanh Kim Huệ lần đầu được giao vai đào chánh_Tiểu thư Thuỷ Cúc và nghệ sĩ Thanh Tuấn cùng nhờ vai Thế Tử Ngũ Châu mà đi lên.Riêng nghệ sĩ trẻ Chí Tâm lúc ấy lại tiếp tục khẳng định vị trí và khả năng trị "vai lão" qua Đông Sơn Thiền Sư! ( Vai sau này là Thái giám Trần Lâm trong Bích Vân cung kỳ án).

 

Người còn lại là giọng ca mới lạ Viễn Sơn qua vai Lâm Vũ.Tuy chỉ là vai phụ nhỏ so với các nghệ sĩ kia nhưng nghệ sĩ Viễn Sơn cũng để lại dấu ấn khó phai.Trước đó,nghệ sĩ Viễn Sơn này đã được khán giả bắt đầu chú ý qua bài tân cổ Vùng Quê Tương Lai (Lời vọng cổ: Yên Lang và tân nhạc Duy Khánh) được phát hành ngày 15/10/1974.

 

Tuồng cải Lương :"Đường Gươm Nguyên Bá" do Hãng Dĩa Việt Nam phát hành vào ngày 15/12/1974 số lượng 3000 cuốn.

Soạn giả Thế Châu

Người đã sáng tác tuồng “Bên Cầu Dệt Lụa”, một vở tuồng gắn liền với tên tuổi của nữ nghệ sĩ tài danh Thanh Nga..

---

1/.Cơ duyên đến với sân khấu

 

Soạn giả Thế Châu tên thật là Ngô Văn Long,sinh năm 1936 tại Bình Dương,nghề nghiệp chính là làm giáo viên Tiểu Học ở tỉnh Bình Dương.

 

Được hỏi cơ duyên nào đã khiến cho một ông giáo mô phạm,làm nghề gỏ đầu trẻ lại tham gia vào việc viết tuồng và theo nghề sân khấu,soạn giả Thế Châu cho biết trong những năm đầu thập niên 60,ông theo bạn ông là soạn giả Loan Thảo đến rạp hát chơi,xem hát và bị sức quyến rũ kỳ diệu của sân khấu nên anh bước vào nghề soạn giả một cách bất ngờ và đầy thích thú.

 

Được hỏi cơ duyên nào đã khiến cho một ông giáo mô phạm,làm nghề gỏ đầu trẻ lại tham gia vào việc viết tuồng và theo nghề sân khấu,soạn giả Thế Châu cho biết trong những năm đầu thập niên 60.Năm 1964,Thế Châu viết chung với soạn giả Hoa Phượng tác phẩm sân khấu đầu tiên là vở Trường Tương Tư,hát trên sân khấu một gánh hát nhỏ trong thời gian Hoa Phượng lưu lạc ở miền Trung.Năm 1965,Thế Châu hợp soạn với Yên Ba và Loan Thảo vở Tiếng Hạc trong trăng,tác phẩm dựng trên sân khấu Thanh Minh Thanh Nga,tên tác giả trên tờ chương trình tuồng hát lúc đó chỉ ghi Yên Ba và Loan Thảo.

 

Trong thời gian này Thế Châu thường tới lui cộng tác với Loan Thảo và soạn giả Hoàng Việt để viết những bài tân cổ giao duyên và một số trích đoạn cải lương thu dĩa cho hãng diã VIệt Nam của cô Sáu Liên ở Chợ Cũ Sài Gòn.Những bài tân cổ giao duyên được giới mộ điệu ưa thích như bài: Người ngoài phố,Hai chuyến tàu đêm,Chẳng phải tại chúng mình.

 

Soạn giả Thế Châu còn hợp soạn với Hoàng Việt và Loan Thảo sáng tác các tuồng: Thủ Cung Sa,Mười Năm Không Nói,Hành Khất Đại Hiệp.Thế Châu hợp soạn với soạn giả Nhị Kiều Tám Vân vở Hoa cao đắng cay,An Lộc Sơn,Mùa Thu Lá Bay…

 

2. Hợp soạn với những soạn giả khác

 

Trước năm 1975,tên tuổi của Thế Châu không nỗi bật có lẽ vì ông hợp soạn với những soạn giả nỗi danh như Hoa Phượng,Loan Thảo,Hoàng Việt,Nhị Kiều,các ông bà Bầu gánh hát chỉ quảng cáo tên các soạn giả đã trực tiếp đưa tuồng và đứng ra tập tuồng trong gánh hát.Soạn giả Thế Châu lúc đó không có một tác phẩm đứng tên riêng nên tuy báo chí kịch trường có nhắc qua nhưng cũng không thật sự đề cao tên tuổi của Thế Châu.

 

Nguyễn Phương phụ trách nhiệm vụ giám đốc kỹ thuật sân khấu ở đoàn Thanh Minh Thanh Nga nên ông có làm việc chung với Thế Châu nhiều lần khi tập các tuồng của ông hợp soạn với soạn giả Nhị Kiều trước 75,Nguyễn Phương hỏi tại sao Thế Châu không sáng tác một mình mà lại phải núp dưới tên của người soạn giả khác?

 

Thế Châu cho biết có nhiều lý do: Trước hết ông là một giáo viên,ông có thể dựng cốt chuyện tuồng,viết đối thoại theo thể văn suôi,ông chưa biết nhiều về bài ca cổ nhạc và nhất là phải đứng trên sân khấu tập tuồng,chỉ dạy cho các nghệ sĩ diễn như thế nào, thì ông hoàn toàn mới lạ.

 

Ông cần một thời gian hợp soạn với các bạn để từ đó mà tự tìm tòi học hỏi thêm và có một thời gian dài để làm quen với sinh hoạt của sân khấu,làm quen với nghệ sĩ và giới bầu bì.Đó cũng là một cách giới thiệu với các ký giả kịch trường về khả năng sáng tác của ông.

 

Một lý do khác rất quan trọng là các đoàn hát lớn hát thường trực tại Saigon có ký hợp đồng với các soạn giả thường trực,hễ tới tour tuồng của soạn giả thường trực nào thì đoàn phải tập tuồng đó, khi nào tuồng đó dỡ,bị bầu gánh hay nghệ sĩ chê thì mới kiếm tuồng khác thế vô cái tour đó.

 

Vì vậy,Thế Châu muốn có tuồng được hát thì phải hợp soạn với soạn giả Nhị Kiều hay soạn giả Hoa Phượng để được hát trong cái tour dành cho hai soạn giả đó.Và tuy Thế Châu nói là ham vui nên theo cái nghiệp sân khấu chớ thật sự thì tiền bản quyền của một vở tuồng nhiều gấp cả chục lần hơn lương một năm của một giáo chức Trung Học.

 

Thế Châu sống với nghề tay trái viết tuồng mạnh hơn,khoẻ hơn là đi dạy học,vậy nên sau đó ông bỏ nghể gỏ đầu trẻ mà chạy theo sống với cải lương.

 

3. Tuồng “Bên Cầu Dệt Lụa”

 

Sau năm 1975,tên tuổi của soạn giả Thế Châu bật sáng với tuồng ”Bên Cầu Dệt Lụa”,trình diễn trên sân khấu của đoàn hát Thanh Minh.

 

Trước năm 1975 (khoảng những năm 60…),soạn giả Thanh Cao có viết một vở tuồng,dựa vào cốt truyện Trần Minh Khố Chuối,hát trên sân khấu Tiếng Chuông.Hai soạn giả Hà Triều_Hoa Phượng cũng dùng cốt truyện Trần Minh Khố Chuối viết một vở tuồng đề tựa là Quán Gấm Đầu Làng,hát trên sân khấu Bích Sơn_Ngọc An.

 

Vở tuồng Quán Gấm Đầu Làng của hai soạn giả Hà Triều_Hoa Phượng (1959_1960) được báo chí kịch trường thời đó đánh giá là một vở tuồng hay,văn chương hoa mỹ,cốt truyện tình tiết đề cao tình yêu chung thủy,tình bạn nối khố giữa Trần Minh và Nhuận Điền,nhiều lớp đối thoại rất hay.

 

Nếu so về kịch bản thì tôi nghĩ là kịch bản Quán Gấm Đầu Làng của Hà Triều_Hoa Phượng không thua vở Bên Cầu Dệt Lụa của Thế Châu.Những tình tiết ăn khách nhất trong hai tuồng đó của hai soạn giả khác nhau,kẻ viết trước người viết sau nhưng ý viết vẫn giống nhau.

 

Vở Bên Cầu Dệt Lụa của soạn giả Thế Châu vừa gặp thời vừa gặp thế nên thành công rực rỡ khác với bình thường.

 

Sau năm 1975,mỗi tuồng cải lương phải trải qua một thời gian bị kiểm duyệt rất lâu mới có thể hát cho khán giả xem.Đầu tiên là kiểm duyệt đề cương vở tuồng.Được thông qua đề cương là đến phần kiểm duyệt phác thảo một.Phác thảo 1 là viết phóng tay,nói hết những ý tuồng được viết dưới dạng đối thoại,kịch nói.Chổ nào có hứng soạn giả viết luôn bài ca cũng được.

 

Trường hợp tuồng Bên Cầu Dệt Lụa bị đạo tuồng nhiều đến nỗi người ta gán cho nó là một “vở quốc tế của dân hát chui” và Thế Châu nỗi tiếng chứ không có miếng,Thế Châu muốn yên thân nên cũng không đi kiện cáo vì biết trước là phe ta sẽ binh vực phe ta.

 

4. Đạo tuồng

 

Rồi đến kiểm duyệt kịch bản có bài ca hoàn chỉnh.Khi nào kịch bản có bài ca hoàn chỉnh được Hội đồng kiểm duyệt thông qua thì mới mời đạo diễn,phân vai và ráp tuồng.

 

Rồi kiểm duyệt chạy đường dây,kiểm duyệt mộc tức là hát nguyên tuồng cho hội đồng kiểm duyệt xem mà không cần mặc y trang đúng theo tuồng,rồi đôi ba lần sửa chữa nữa,tập đi tập lại,cắt xén, thêm bớt theo ý của các ông lãnh đạo sân khấu thì mới được đưa ra kiểm duyệt phúc khảo chánh thức.

 

Đó là cái thời mà trước 1975 không có.Trước 1975 kiểm duyệt dễ dàng,tuồng mới ra nhanh và đều đều,do đó một tuồng hát hát trong vòng một tháng hay hơn là phải nhường chỗ cho tuồng mới khác ra liền sau đó.

 

Thêm nữa,sau năm 1975,khi một tuồng hát ăn khách ở thành phố thì các tỉnh,các đoàn nhỏ cứ copy theo đó mà hát,khỏi hỏi tác giả. Trước nhứt là vì tuồng đã được Sở Văn Hóa Thông Tin cấp thành phố kiểm duyệt,(bảo đảm không sai đường lối chủ trương của Đảng) sau nữa,các đoàn hát đều là đoàn hát của nhà nước,của các tỉnh hay huyện hoặc được tỉnh đở đầu.Soạn giả bị lấy tuồng hát ngang xương cũng không biết đi thưa gởi vào đâu.

 

Trường hợp tuồng Bên Cầu Dệt Lụa bị đạo tuồng nhiều đến nỗi người ta gán cho nó là một “vở quốc tế của dân hát chui” và Thế Châu nỗi tiếng chứ không có miếng,Thế Châu muốn yên thân nên cũng không đi kiện cáo vì biết trước là phe ta sẽ binh vực phe ta.

 

Ngoài cái Thời kể trên,Bên Cầu Dệt Lụa còn được cái Thế là có nhiều nghệ sĩ tài danh thủ diễn các vai tuồng như Thanh Nga trong vai Quỳnh Nga,Xuân Lan vai Công Chúa,Thanh Sang vai Trần Minh, Ngọc Nuôi vai Trần Mẫu,Hoàng Giang trong vai quan Huyện,Thanh Tú trong vai Nhuận Điền,Văn Ngà trong vai Vua.

 

Khán giả thích vai Nhuận Điền ở khí chất một nông dân bộc trực, hết lòng vì việc nghĩa,binh vực Trần Minh khi Trần Minh bị con của các tham quan giàu có ức hiếp,họ thích lớp hát “Rượu quán nghèo” tiễn bạn Trần Minh đi ứng thí, một tình bạn bất vụ lợi mà ngày nay người ta thấy khó tìm ra.

 

Ngoài tình bạn giữa Trần Minh và Nhuận Điền,tình mẹ con giữa Trần Mẫu và Trần Minh cũng là một tình yêu cao cả,đối thoại giữa Công Chúa và Quỳnh Nga cũng thể hiện hai tâm hồn lớn trước một tình yêu chung thủy.

 

Sau năm 1975,có nhiều thay đổi lớn trong tâm hồn của người dân miền Nam,có những trường hợp Ông trở thành Thằng,Thằng trở thành Ông,người ta hy vọng và nuôi mộng tưởng về giá trị thủy chung giữa vợ chồng,về tình mẹ con,về tình bạn chân thành.

 

Vở tuồng Bên Cầu Dệt Lụa của Thế Châu đã đem lại cho khán giả một niềm vui khi được nhắc nhở về đạo đức thủy chung của người Việt Nam.

 

Soạn giả Thế Châu mãn phần tại Sài Gòn ngày đưa ông Táo 23 tháng chạp năm Giáp Thân tức là ngày 1/2/2005.

Viễn Châu

(tên thật Huỳnh Trí Bá, 1924 – 2016)

Là danh cầm đàn tranh và soạn giả cải lương người Việt Nam. Ông được cho là người đã khai sinh ra thể loại cải lương tân cổ giao duyên và đã có công đào tạo ra nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương danh tiếng một thời. Ông được Nhà nước Việt Nam trao danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.

 

Thân thế và khởi nghiệp

 

Ông sinh năm 1924, tại xã Đôn Châu, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh. Ông xuất thân trong gia đình vọng tộc, thân phụ là Hương cả, là con thứ sáu trong gia đình, ông còn có tên là Bảy Bá theo thông lệ miền Nam.

 

Thuở nhỏ, ông học quốc văn ở trường làng và học Hán văn với những bậc túc nho ở tại nhà. Ngoài ra, khi còn học ở trường, ông đã mê đờn ca, cả tân lẫn cổ, thường có mặt trong các buổi đờn ca tài tử, hoặc cùng bạn bè tổ chức đờn ca. Ông mày mò những ngón đờn học lỏm qua đĩa hát nhựa cũng như các nhóm đờn ca tài tử ở làng quê. Đến năm 19 tuổi, ông đàn thạo các loại đàn tranh, vĩ cầm, guitar và được nhiều người khen ngợi.

 

Năm 1942, ông tham gia Ban cổ nhạc Ðài Phát thanh Pháp Á Sài Gòn. Tuy nhiên, dấu ấn đầu tiên trong sự nghiệp văn hóa nghệ thuật của ông là truyện ngắn đầu tay "Chàng trẻ tuổi" được đăng trên báo Dân Mới và bài thơ "Thời mộng" được đăng trên báo Tổng xã mới trong năm đó.

 

Cuối năm 1943, ông theo đoàn Tố Như lưu diễn. Hai tháng sau, ông tham gia gánh ca kịch của Năm Châu ra Hà Nội lưu diễn. Trên bước đường nghệ thuật của mình, ông có cơ hội tiếp xúc với các nghệ sĩ tài danh bấy giờ như Năm Châu, Lê Hoài Nở, Trần Hữu Trang, Duy Lân,... và học hỏi được nhiều kỹ năng về tư duy sáng tác.

 

Tuy nhiên, "chuyến lưu diễn" của ông nhanh chóng kết thúc khi đoàn vừa về tới Sài Gòn thì người anh kế của ông là Huỳnh Thanh Tòng bắt ông về quê, không cho theo đoàn hát nữa.

 

Bước gian truân của người nghệ sĩ

 

Cuối năm 1945, Pháp nổ súng tái chiếm Đông Dương. Bấy giờ, ông đã viết vở cải lương đầu tay "Hồn chiến sĩ", với nội dung cổ vũ cho cuộc kháng chiến chống Pháp. Vở tuồng đã được Ủy ban Kháng chiến hành chánh quận Trà Cú (lúc bấy giờ là quận Trần Chí Nam) tổ chức biểu diễn bán vé để góp quỹ kháng chiến.

 

Năm 1946, quân Pháp kiểm soát phần lớn vùng Trà Vinh. Người anh Huỳnh Thanh Tòng của ông bị quân Pháp bắt và bị bức tử ở đồn Long Toàn (Trà Vinh). Để tránh bắt bớ do từng cầm súng chống Pháp, ông bỏ xứ Đôn Châu lên Vĩnh Long tá túc trong nhà một người bạn rồi sau đó phiêu bạt lên Sài Gòn, tìm đến đoàn Năm Châu (lúc này đổi tên là đoàn Con Tằm) để nương nhờ và theo nghiệp nghệ thuật cải lương từ đó.

 

Tại Sài Gòn, ông bí mật hoạt động cho Ban công tác thành ở Sài Gòn. Không lâu sau, ông bị người Pháp bắt giữ cùng với 4 người khác để khai thác. Mặc dù không đủ bằng chứng kết tội, ông vẫn bị giam giữ mà không xét xử, sau đó bị đày đi an trí ở Cẩm Giang (Tây Ninh).

 

Mãi đến cuối năm 1949, ông mới được trả tự do. Ông mới trốn thoát và trở lại Sài Gòn, lại tìm đến đoàn Con Tằm với cái tên mới Trương Văn Bảy. Năm 1950, ông viết vở cải lương "Nát cánh hoa rừng" với bút danh Viễn Châu, phóng tác từ truyện đường rừng của Khái Hưng. Đây là vở cải lương đầu tiên của ông được đoàn Việt kịch Năm Châu trình diễn trên sân khấu đại ban tại Sài Gòn cũng trong năm 1950, được công chúng hoan nghênh nhiệt liệt.

 

Từ đó, tên tuổi Viễn Châu bắt đầu được giới mộ điệu chú ý. Các tác phẩm biểu diễn đàn tranh của ông được nhiều hãng đĩa thu thanh và phát hành liên tục. Đương thời, ngón đờn tranh Bảy Bá được xem là một trong 3 ngón đờn cổ nhạc đã được giới mộ điệu đánh giá cao và coi như bậc thầy là Năm Cơ (đàn kìm, sến) – Bảy Bá (đàn tranh) – Văn Vỹ (guitar phím lõm). Ngoài đoàn Việt kịch Năm Châu, ông còn cộng tác với các đoàn hát: Kim Thanh Út Trà Ôn (1955), Thanh Tao (1958), Thanh Nga (1962), Dạ Lý Hương (1969), Tân Hoa Lan (1969). Đồng thời, ông còn cộng tác với các hãng đĩa Việt Nam (1950), Kim Long (1951), Việt Hải (1953), Thăng Long (1954), Sống Mới (1968), Nhạc ngày xanh (1969), Hồn nước (1973, của Ngọc Chánh sản xuất băng từ),…

 

Sau năm 1975, ông cộng tác với Đoàn Văn công (1975), hãng băng Sài Gòn Audio (1978) và nhiều đoàn hát ở các tỉnh. Năm 1984, ông cùng đoàn nghệ thuật 284 lưu diễn ở các nước Tây Âu như: Đức, Bỉ, Pháp, Ý.

 

Cả cuộc đời ông từ năm 1950 trở đi toàn tâm ý dồn hết cho nghệ thuật cải lương. Mặc dù tuổi cao và bệnh trọng, nhưng ông vẫn miệt mài sáng tác. Ông đang hoàn tất quyển hồi ký về cuộc đời và sự nghiệp của mình. Theo một học trò của ông là NSƯT Phương Quang, ông từng dặn con trai mình là nhạc sĩ Trương Minh Châu: "Ba chết, nhớ bỏ vô quan tài một mớ giấy, bút để xuống đó ba viết bài vọng cổ".

 

Ông mất ngày 1 tháng 2 năm 2016 tại nhà riêng, sau đó hỏa thiêu tại Bình Hưng Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh